Αλγοριθμική Ηγεμονία

Η φιλελεύθερη Δημοκρατία, ως ιστορικό επίτευγμα που συνδύασε την αρχή της λαϊκής κυριαρχίας με την κατοχύρωση ατομικών δικαιωμάτων και την εγγύηση του κράτους δικαίου, βρίσκεται σε φάση βαθιάς δοκιμασίας. Διεθνείς δείκτες καταγράφουν διαρκή υποχώρηση, την ίδια ώρα που λαϊκιστικά και ακροδεξιά μορφώματα βρίσκουν έδαφος για την ενίσχυσή τους. Τα αίτια της κρίσης είναι πολυπαραγοντικά και εδράζονται σε εξελίξεις δομικού, πολιτικού, οικονομικού και πολιτισμικού χαρακτήρα. Όμως το πρόβλημα εντείνεται από το γεγονός ότι η Δημοκρατία καλείται πλέον να λειτουργήσει υπό συνθήκες «πλατφορμοποίησης» της δημόσιας σφαίρας, εντός της οποίας οι όροι της πολιτικής έκφρασης και της διαμόρφωσης της κοινής γνώμης ανασυντίθενται ριζικά.

Στα social media, κυρίαρχου μέρους του ψηφιακού μας κόσμου, το όποιο ορθολογικό επιχείρημα υποχωρεί μπροστά στη δύναμη της εικόνας, της συναισθηματικής διέγερσης και της συμπίεσης του χρόνου. Η αλγοριθμική χειραγώγηση, η διάδοση «ψευδών ειδήσεων», παραπληροφόρησης και λόγου μίσους αλλά και τα φαινόμενα των «φίλτρων διήθησης» και των «θαλάμων της ηχούς», συμπληρώνουν τη δυστοπική εικόνα. Οι τεχνολογικοί κολοσσοί έχουν αναχθεί σε καθοριστικούς εξουσιαστικούς μηχανισμούς, αφού, μέσω των αλγορίθμων τους και των μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης, ελέγχουν τους όρους συγκρότησης της δημοσιότητας, ρυθμίζουν τη ροή της πληροφορίας και τη συλλογική έκφραση, διαχειρίζονται την πρόσβαση στη γνώση και ενεργοποιούν μηχανισμούς ψηφιακής επιτήρησης, καταγράφοντας, αναλύοντας και ενίοτε προδιαγράφοντας τις συμπεριφορές των χρηστών στον διαδικτυακό χώρο. Η τεχνητή νοημοσύνη και τα social media καθίστανται εργαλεία συγκέντρωσης ισχύος, επηρεασμού και διαμόρφωσης της κοινής γνώμης, εγκαθιδρύοντας σταδιακά τη νέα μορφή αλγοριθμικής ηγεμονίας που απειλεί να αναδιατάξει τους θεσμικούς πυλώνες της Δημοκρατίας.